|
26/03/2007
|
1957-2007 Πενήντα χρόνια Ευρωπαϊκή Ένωση-Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΚΑΙ
ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΕ ΚΑΙ Η ΚΥΠΡΟΣ
του
Άντρου
Κυπριανού
Αγαπητοί
φίλοι και φίλες,
Θέλω κατ’ αρχή να συγχαρώ τους διοργανωτές για το επίκαιρο
και σημαντικό θέμα που επέλεξαν για τη συζήτηση. Είναι
ουσιαστικό, σε κάθε σημαντική επέτειο, και η συμπλήρωση 50
χρόνων από την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι μια
τέτοια επέτειος, να γίνεται απολογισμός και να
αναπτύσσεται προβληματισμός για το πώς ξεκίνησε το
εγχείρημα, ποια μορφή παίρνει και ποιες είναι οι
επιδράσεις στους λαούς της Ευρώπης, αλλά και ευρύτερα.
Για χάρη της ιστορίας, να σημειώσουμε ότι στις 25 Μαρτίου
1957, ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και η
Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας. Είχε προηγηθεί, το
1952, η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Aνθρακα και
Χάλυβα. Και οι τρεις συνενώθηκαν το 1965 στην Ευρωπαϊκή
Κοινότητα, η οποία από το 1993 ενσωματώθηκε στην Ευρωπαϊκή
Ένωση.
Για σκοπούς της μετέπειτα ανάλυσης πρέπει να λεχθεί ότι το
1954 καταγράφηκε μια αποτυχημένη προσπάθεια δημιουργίας
και Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας.
Πέραν από τα όσα λέγονται επισήμως για τους σκοπούς
ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την ανάγκη ειρηνικής
συνύπαρξης των λαών της Ευρώπης μετά τους δύο πολέμους κλπ.,
που ήταν ένας ευγενής στόχος, υπάρχουν και κάποιοι άλλοι,
λιγότερο προφανείς λόγοι. Ενέργεια, άνθρακας, χάλυβας. Τι
ήταν το ζητούμενο μετά την καταστροφή που σκόρπισε ο
Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος; Αφενός η ανοικοδόμηση της
Ευρώπης. Αφετέρου η προσπάθεια των τότε ηγετικών κύκλων,
κύρια στη Γερμανία και τη Γαλλία, να δημιουργήσουν το
κατάλληλο περιβάλλον για το εμπόριο, τη βιομηχανία, τις
επενδύσεις. Όλα αυτά απαιτούν σταθερότητα˙ θεσμική και
πολιτική. Αυτή η αντίληψη συμπυκνώνεται στις τέσσερις
βασικές ελευθερίες της Ένωσης. Ελεύθερη διακίνηση
κεφαλαίων, υπηρεσιών, αγαθών και εργαζομένων. Αυτή ήταν
και εξακολουθεί να είναι η πεμπτουσία της ύπαρξης της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ασφαλώς, στην πορεία κτίστηκαν και εποικοδομήματα. Αυτό
είναι φυσιολογικό. Η κατάρρευση της κοινότητας των
σοσιαλιστικών κρατών και η συνεπακόλουθη μονοκρατορία των
ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, έδωσε το έναυσμα για μια ευρύτερη
συζήτηση για το χαρακτήρα της ίδιας της Ένωσης. Η
οικονομική ένωση απαιτούσε, στην αντίληψη των ίδιων
ηγετικών κύκλων, και θεσμική και πολιτική και στρατιωτική
ενοποίηση.
Βασική συνιστώσα της προσπάθειας για «περισσότερη Ευρώπη
και λιγότερο κράτος» ήταν και η απορριφθείσα Συνταγματική
Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επειδή το θέμα μας απόψε
είναι η εξωτερική και αμυντική πολιτική της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, πρόθεσή μου είναι να επικεντρώσω την ομιλία μου
στα εξής βασικά ερωτήματα:
• Υπάρχει εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
• Αν υπάρχει, είναι ανεξάρτητη και δημοκρατική;
• Εκφράζει τους λαούς της Ευρώπης;
• Πως συνάδει η λογική της αμυντικής πολιτικής με το Δόγμα
των Προληπτικών Πολέμων;
• Ποιος ο ρόλος του ΝΑΤΟ στη σύγχρονη εποχή;
• Στρατιωτικοποίηση ή ειρηνική επίλυση διαφορών;
• Κουλτούρα ειρήνης ή «επιβολή» δια της βίας;
Σύμφωνα με τις Συνθήκες, η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται στις
αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών,
καθώς και στο κράτος δικαίου. Είναι σήμερα οι αρχές αυτές
στον πυρήνα κάθε εξωτερικής δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Εξελίσσεται μήπως η Ένωση σε ανεξάρτητο παράγοντα, που
υποστηρίζει το διεθνές και Ευρωπαϊκό δίκαιο, ως
εναλλακτική πρόταση ενάντια στις μεθόδους των στρατιωτικών
επεμβάσεων και των προληπτικών πολέμων για την επιβολή, αν
είναι ποτέ δυνατόν, της «ειρήνης και της δημοκρατίας»;
Η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφαλείας της
Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς επίσης και η Ευρωπαϊκή Πολιτική
Aμυνας και Ασφάλειας έχουν αποδείξει πως ακολουθούν μια
διαφορετική ατζέντα. Αν και διακηρυγμένος στόχος φαίνεται
ότι είναι η ειρήνη, στην πραγματικότητα η στρατηγική της
Ευρωπαϊκής Ένωσης βασίζεται στην εξασφάλιση, διαφύλαξη και
προώθηση των γεωπολιτικών συμφερόντων της ηγετικής ομάδας
κρατών μελών. Για πρώτη φορά στην ιστορία της, ευρωπαϊκές
στρατιωτικές δομές έχουν δημιουργηθεί, παράλληλα με
εκείνες του ΝΑΤΟ, για να έχει τη δυνατότητα η Ένωση να
αποστέλλει στρατεύματα οπουδήποτε στον κόσμο. Αυτό
στοχεύεται παρά το γεγονός ότι οι παρούσες συνθήκες έχουν
δείξει ότι οι στρατιωτικές επεμβάσεις δεν μπορούν να
επιλύσουν τις συγκρούσεις και τα προβλήματα του 21 αιώνα.
Με ακρογωνιαίο λίθο την Ευρωπαϊκή Αμυντική Στρατηγική, που
καταγράφεται ως η μελλοντική δομή και κατεύθυνση της
εξωτερικής πολιτικής της ένωσης, ο κ. Σολάνα παρουσιάζει
το όραμα του για το ρόλο της Ευρώπης στον κόσμο. Η
Στρατηγική αυτή βασίζεται σε 3 πυλώνες που προσαρμόζονται
και διαμορφώνονται συνεχώς και ανάλογα με τα εκάστοτε
επηρεαζόμενα συμφέροντα.
Στο πρώτο πυλώνα βρίσκεται η επέκταση της ζώνης ασφαλείας
γύρω από την Ευρώπη. Όπως συχνά επαναλαμβάνεται, οι
προτεραιότητες της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής της
Ευρωπαϊκής Ένωσης καθορίζονται κατ’ αρχή βάσει της
γεωγραφικής εγγύτητας των κρίσεων και κατ’ επέκταση του
βαθμού απειλής για τη σταθερότητα της και της στρατηγικής
τους σημασίας. Δεν είναι καθόλου παράξενη η ενεργός
εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο θέμα του Κοσσόβου και
της Μέσης Ανατολής. Ακόμα και περιοχές όπως ο Καύκασος
θεωρούνται «γειτονικές» και «στρατηγικής σημασίας» για την
Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της ενεργειακής δυνατότητας της
περιοχής.
Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την «αποτελεσματική πολυεπίπεδη
πολιτική» (effective multilateralism) ενώ τονίζεται η
ανάγκη για «προληπτική» δράση. Αν όπως δείχνει η μέχρι
τώρα εμπειρία, το πρότυπο που θα χρησιμοποιείται είναι
αυτό των ΗΠΑ, τότε οι ενέργειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα
παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο που η ίδια λέει πως
υπερασπίζεται! Δείγμα γραφής η αποστολή στρατιωτικής
δύναμης στο Κονγκό το καλοκαίρι του 2006, για να
προστατευτεί ο νικητής των εκλογών από τυχόν εχθρικές
ενέργειες των οπαδών του ηττημένου. Αυτό έγινε χωρίς την
προηγούμενη έγκριση της κυβέρνησης της χώρας!
Ο τρίτος πυλώνας αφορά την ανταπόκριση στην απειλή της
τρομοκρατίας, του οργανωμένου εγκλήματος και της εξάπλωσης
όπλων μαζικής καταστροφής. Στο όνομα της «ασφάλειας» και
της «προστασίας των πολιτών» επιχειρείται ο περιορισμός
και ο απόλυτος έλεγχος των πολιτικών ελευθεριών και των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πολιτών. Η πολιτική που
διαμορφώνεται τώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση προσβλέπει σε μία
αστυνομοκρατούμενη και στρατιωτικοποιημένη Ευρώπη. Η
αύξηση των κονδυλίων για οπλικά και κατασκοπευτικά
συστήματα από μόνη της δημιουργεί μεγαλύτερη αστάθεια και
απειλεί με επιδείνωση της παρούσας κατάστασης.
Η θέση μας είναι πως η εξέλιξη της εξωτερικής πολιτικής
της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν πρέπει να εξαρτηθεί από ένα
περιορισμένο ιμπεριαλιστικό όραμα προώθησης οικονομικών,
εμπορικών και στρατηγικών συμφερόντων. Πρέπει να βασιστεί
σε ένα μακροπρόθεσμο όραμα για τη δημιουργία ενός
ειρηνικού και δίκαιου κόσμου.
Όλοι θέλουμε να έχει η Ένωση ουσιαστικό ρόλο στη διεθνή
πολιτική σκηνή. Οι πολιτικές της Ένωσης όμως θα πρέπει να
έχουν ως επίκεντρό τους τον άνθρωπο, την εξάλειψη της
φτώχιας, της αδικίας, της κοινωνικοοικονομικής ανισότητας
και γενικά τη βελτίωση της ζωής όλων των ανθρώπων.
Θα πρέπει να αγωνιστούμε για μια εξωτερική πολιτική
βασισμένη στην ειρήνη και τη συνεργασία, το σεβασμό της
εδαφικής ακεραιότητας, της κυριαρχίας και της αρχής της μη
επέμβασης στα εσωτερικά ενός κράτους. Θα πρέπει η
Ευρωπαϊκή Ένωση να σέβεται το δικαίωμα των λαών να
επιλέγουν την ηγεσία τους και τον τρόπο ανάπτυξής τους. Η
συνεργασία θα βασίζεται στην αρχή της επίλυσης προβλημάτων
και συγκρούσεων, με γνώμονα το διεθνές δίκαιο και τον
Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ. Θα πρέπει να υπερασπιστούμε την
ειρήνη και τη δημοκρατία ως θεμελιώδεις αξίες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι την καταφυγή στον πόλεμο ως μέσο
επίλυσης διαφορών και εξυπηρέτησης επεκτατικών συμφερόντων
κάποιων κρατών αλλά και του υπερεθνικού κεφαλαίου.
Μέσα από την προσήλωση στη στήριξη των θεμελιωδών
ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μπορούμε να επιτύχουμε πραγματική
πρόοδο στην κατεύθυνση της εδραίωσης μιας Ευρώπης της
ειρήνης, της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της
ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης
και της αειφόρου ανάπτυξης. Μόνο έτσι θα αντιμετωπιστεί το
δημοκρατικό έλλειμμα. Μόνο έτσι θα φέρουμε τους πολίτες
πιο κοντά στην Ένωση. Μόνο έτσι θα υλοποιηθούν οι ιδέες
των πρώτων οραματιστών μιας πραγματικά ενωμένης Ευρώπης.
Ως κυπριακός λαός προσβλέπουμε σε μια τέτοια Ένωση, η
οποία για την ώρα πόρρω απέχει από αυτά που εμείς
οραματιζόμαστε. Ο αντίκτυπος των μεθοδεύσεων στη βάση
συμφερόντων και όχι αρχών είναι πέρα από αισθητός και στη
δική μας περίπτωση, στην οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται
να σεβαστεί τις αποφάσεις και τις αρχές της σε σχέση με
την Τουρκία και τις συμβατικές της υποχρεώσεις, αντί να
απεργάζεται προτάσεις που ενισχύουν τις διαιρετικές τάσεις
στο νησί μας.
Ως ΑΚΕΛ συμμετέχουμε ενεργά σε αυτήν την προσπάθεια. Όραμά
μας μια Ευρώπη των λαών και όχι του κεφαλαίου ή μιας
αόρατης, συντηρητικής γραφειοκρατίας.
Το καλύτερο μνημόσυνο στους πραγματικούς εμπνευστές της
ευρωπαϊκής ιδέας είναι η δημιουργία μιας Ευρώπης ανοικτής
για όλους, δημοκρατικής, ανεξάρτητης, προοδευτικής και
ευημερούσας. Για μια τέτοια Ευρώπη θα συνεχίσουμε να
αγωνιζόμαστε.
|
