|
31/05/2008
|
Ο ρυθμιστικός- επιτελικός ρόλος του κράτους.
του Αντρου
Λυρίτσα
Η κοινωνία
και το κράτος, όντας δύο μεγάλοι, ζωντανοί οργανισμοί,
είναι φυσικό να μεταβάλλονται ανάλογα με τις κοινωνικές,
οικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Βρίσκονται σε
αλληλεπίδραση μεταξύ τους και οι κοινωνικές αλλαγές είναι
φυσικό να επηρεάζουν το ρόλο του κράτους. Αντίστοιχα, ο
ρόλος και η δράση του κράτους επηρεάζουν τις συνθήκες μέσα
στις οποίες λειτουργούν η οικονομία, οι επιχειρήσεις και
τα άτομα.
Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο υπήρξε μία έντονη
ανάμιξη του κράτος στον κοινωνικό και οικονομικό τομέα.
Τότε, το σοσιαδημοκρατικό μοντέλο γνώρισε τρομερή άνθιση.
Το κράτος είχε υπό τον άμεσο έλεγχό του πολλούς ζωτικούς
τομείς και δρούσε μονοπωλιακά σε σημαντικούς τομείς κοινής
ωφελείας, όπως η ενέργεια, η τηλεφωνία, η ύδρευση αλλά και
η υγεία, η εκπαίδευση και αλλού. Το κράτος κάλυψε το
παραγωγικό κενό, επειδή αφενός ο ιδιωτικός τομέας ήταν
πολύ αδύνατος και οι επενδύσεις στην τεχνολογία και την
παραγωγή ήταν δυσβάστακτες γι αυτόν.
Μετά το 1970 το σκηνικό άλλαξε άρδην, τόσο σε εθνικό, όσο
και διεθνές επίπεδο. Η κατάργηση του προστατευτισμού και
άλλων περιορισμών στο διεθνές εμπόριο και η άνθιση του
ιδιωτικού τομέα καθιστούν αδύνατη την ανταγωνιστική
λειτουργία του κράτους με τον παλιό, παραδοσιακό του ρόλο.
Οι αγορές άνοιξαν, ο διεθνής ανταγωνισμός εντάθηκε, οι
τεχνολογικές εξελίξεις ήταν ραγδαίες, ενώ νέοι οικονομικοί
γίγαντες μπήκαν στο διεθνές οικονομικό παιγνίδι, όπως Κίνα,
Ινδία και άλλοι.
Στο δικό μας πεδίο λειτουργίας, που είναι βασικά το
ευρωπαϊκό, έχουν επέλθει τέτοιες αλλαγές σε όλα τα επίπεδα
της ζωής ώστε επιβάλλονται και οι ανάλογες αλλαγές στο
ρόλο του κράτους. Στον υπερεθνικό αυτό οργανισμό τα
κράτη-μέλη έχουν εθελούσια εκχωρήσει πολλά από τα
παραδοσιακά κυριαρχικά τους δικαιώματα γιατί είναι
πεπεισμένα ότι μέσα από αυτή την οικονομική και πολιτική
ενοποίηση και ολοκλήρωση θα εξυπηρετηθούν καλύτερα τα
συμφέροντα των πολιτών τους.
Στο πλαίσιο αυτό κατέστησαν αναγκαίες ορισμένες
μεταρρυθμίσεις ως προς τον ρυθμιστικό-επιτελικό ρόλος του
κράτους. Επιβάλλονται ευέλικτες δομές ώστε να μπορούν να
παρακολουθήσουν τις ραγδαίες αλλαγές στο οικονομικό και
τεχνολογικό περιβάλλον.
Ακόμη και στην περίπτωση των πιο διεθνοποιημένων και
εμπορικά ανεπτυγμένων οικονομιών της Ε.Ε., το μέγεθος και
οι δραστηριότητες του δημοσίου και ιδιαίτερα του
κοινωνικού κράτους ενισχύονται ως απαραίτητοι παράγοντες
προστασίας των εγχώριων εισοδημάτων, διατήρησης της
κοινωνικής συνοχής και αύξησης της ανταγωνιστικότητάς του
στο διεθνή χώρο. Αποδεικνύεται έτσι ότι η παγκοσμιοποίηση
και το εθνικό κοινωνικό κράτος δεν βρίσκονται κατ’ ανάγκη
σε σύγκρουση αλλά, αντίθετα, μπορεί να είναι
συμπληρωματικοί παράγοντες στη διεθνή οικονομική σκηνή.
Ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος μπορεί να συμβάλλει στην
ενίσχυση της εθνικής ανταγωνιστικότητας καθώς βελτιώνει
την ποιότητα των παραγωγικών συντελεστών και ιδίως της
εργασίας.
Αντίθετα με ότι προβάλλεται , η διεθνής πείρα δείχνει ότι
το κοινωνικό κράτος, ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ε.Ε.
παραμένει ισχυρό. Τα στοιχεία αποδεικνύουν ότι υψηλές
δαπάνες κοινωνικού κράτους έχουμε σε χώρες σημαντικά «ανοικτές»
στις διεθνείς αγορές με υψηλό βιοτικό επίπεδο και
ανοδικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Στην περίπτωση της Ευρώπης,
και ιδιαίτερα στις πλούσιες χώρες του Βορρά, όπου το
μεταξύ τους εμπόριο και οι κινήσεις κεφαλαίων βρίσκονται
σε υψηλότερα από τα διεθνή επίπεδα, αποδεικνύεται ότι ούτε
η φοροληπτική ικανότητα του κράτους, ούτε οι κοινωνικές
δαπάνες έχουν καμφθεί. Η διαδικασία της οικονομικής
ολοκλήρωσης της Ε.Ε και παρά την περί του αντιθέτου
ρητορική, δεν πλήττει κατ' ανάγκην την κοινωνική πολιτική
της Ε.Ε. Το εθνικό κράτος έχει τη δυνατότητα να διατηρήσει
τη δυνατότητά του να ασκήσει οικονομική και κοινωνικής
πολιτική. Φτάνει να το θέλει.
Είναι αναγκαίος ο ποσοτικός περιορισμός και
επαναπροσδιορισμός των ορίων του κράτους προς την
κατεύθυνση της μικρότερης παρέμβαση στην οικονομία αλλά
και τις καλύτερες υπηρεσίες προς τον πολίτη και την
κοινωνία. Δεν πρέπει να προωθούμε το ρόλο του κράτους -
επιχειρηματία, αλλά το ρόλο του κράτους ως εγγυητή,
ρυθμιστή και αρωγό της υγιούς οικονομικής και κοινωνικής
ανάπτυξης και ευημερίας. Η μείωση της κρατικής παρέμβασης
στην οικονομία θα πρέπει να σημαίνει την επανεξέταση και
τον επαναπροσδιορισμό των οικονομικών δραστηριοτήτων του
κράτους και την ανάπτυξη αποδοτικότερων και
αποτελεσματικότερων τρόπων για την παροχή τους.
Συμπερασματικά το κράτος πρέπει να είναι αποδοτικό και
αποκεντρωμένο, και να ενορχηστρώνει την συνολική
προσπάθεια της κοινωνίας για ανάπτυξη και ευημερία.
Ταυτόχρονα θα πρέπει να αξιοποιεί τη σύγχρονη γνώση και
τεχνολογία για την πρόοδο και την ευημερία της κοινωνίας,
μέσα σε ένα ανθρώπινο και προστατευόμενο φυσικό περιβάλλον.
Ο ρόλος του σύγχρονου κράτους πρέπει να είναι επιτελικός,
ρυθμιστικός και κατευθυντήριος, με τον προσδιορισμό σαφών
στόχων και κανόνων πλαισίου. Είναι ,επίσης, επικουρικός,
υποστηρικτικός και ελεγκτικός - διορθωτικός. Το έντιμο και
αμερόληπτο κράτος δικαίου είναι προϋπόθεση για την
ποιοτική ανάπτυξη, την ισότητα των ευκαιριών και την
κοινωνική συνοχή.
|
