|
19/04/2008
|
Κόμματος εγκώμιον
του Αντρου
Λυρίτσα
Η διαπίστωση
για κρίση της δημοκρατίας, κρίση της πολιτικής, είναι
κοινή. Η κρίση της πολιτικής εκφράζεται κυρίως ως κρίση
των κομμάτων. Εκδηλώνεται ως αποστασιοποίηση του πολίτη
από τα κοινά, ως δυσπιστία απέναντι στα κόμματα ότι
μπορούν πλέον να εκφράσουν τις επιδιώξεις, να επιλύσουν τα
προβλήματά του ή να ενσαρκώσουν τα όνειρά του. Η περιβόητη
κρίση των κομμάτων είναι κρίση νομιμοποίησης, είναι κρίση
συμμετοχής και κρίση αξιοπιστίας. Όμως, παρά την
πολυδιάστατη κρίση των κομμάτων, που είναι μέρος μιας
γενικότερης κρίσης της κοινωνίας και της δημοκρατίας, δεν
υπάρχει τίποτε που να μπορεί να αντικαταστήσει τα κόμματα.
Αναντικατάστατος φορέας και μοχλός της αντιπροσωπευτικής
κοινοβουλευτικής δημοκρατίας είναι τα πολιτικά κόμματα.
Αλλά αυτά είναι υποχρεωμένα να προσαρμοστούν στις συνθήκες
της σύγχρονης κοινωνίας και των νέων πολιτικών ηθών. Τα
κόμματα, αν θέλουν να δώσουν στην πολιτική το αρχέγονό της
περιεχόμενο ως δημιουργική συλλογική προσπάθεια, με
υψηλούς στόχους και ηθική ακτινοβολία, πρέπει να
ανασυγκροτηθούν, να ανασυνταχθούν και να αυτορυθμιστούν.
Να επαναθεμελιωθούν μέσα στην κοινωνία, να αντιμετωπίσουν
τις προκλήσεις και τις απαιτήσεις της. Είναι αυτονόητος
κοινός τόπος η απαίτηση για δημοκρατική λειτουργία ενός
κόμματος, για εσωτερική δημοκρατία, για συλλογικότητα και
ενθάρρυνση της έκφρασης κάθε άποψης ακόμα και διαφορετικής
από την κυρίαρχη ή αυτήν που εκπορεύεται από την ηγεσία.
Τυπικά, τη συλλογικότητα και την εσωτερική δημοκρατία όλα
την επαγγέλλονται και την κατοχυρώνουν στα χαρτιά, όμως η
εφαρμογή της είναι η εξαίρεση. Για να είναι ένα κόμμα
δημοκρατικό δεν αρκεί να έχει απλώς δημοκρατικό
καταστατικό, το οποίο είναι αναγκαία προϋπόθεση αλλά όχι
και ικανή. Χρειάζεται και μια δημοκρατική πρακτική και
συμπεριφορά, ιδιαίτερα από την ανώτατη ηγεσία, άλλα και
μια γενική δημοκρατική κουλτούρα. Κόμμα που θέλει να είναι
δημοκρατικό, προοδευτικό, έμπνευση και ενεργοποίηση του
πολίτη δεν μπορεί να είναι αρχηγικό όσο χαρισματικός κι αν
είναι αυτός ο αρχηγός. Προσπάθεια που αρχίζει και
τελειώνει σ' ένα πρόσωπο δεν μπορεί να έχει ευρύ ορίζοντα,
προοπτική και διαχρονικότητα. Η συγκρότηση ενός κόμματος
πρέπει να είναι αποτέλεσμα συλλογικής δουλειάς και
ενεργοποίησης της «κοινής γνώμης» προς κατευθύνσεις και
ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Η επαναδραστηριοποίηση
των αδρανών πολιτών προϋποθέτει την πρόσκληση για
συμμετοχή σε μια προσπάθεια που τη χαρακτηρίζουν η
δημοκρατία, ο σεβασμός στη διαφωνία και τη
διαφορετικότητα. Αλλά αν τα κόμματα είναι οι βασικοί
φορείς της πολιτικής ζωής, δεν είναι και οι μόνοι.
Διάφορες ομάδες και άλλα αυτοοργανωμένα κινήματα,
μειονότητες κοινωνικές και άλλες, κυρίως νέοι, έχουν την
τάση να αποσκιρτούν από το χώρο της παραδοσιακής πολιτικής
για να γίνουν φορείς μιας νέας πολιτικής, όπου εκεί
επιδιώκουν να εκφράσουν, τις ουτοπίες τους, τις
διεκδικήσεις τους ακόμα και τις αυτοαναιρέσεις τους.
Πολιτική δεν παράγουν μόνο τα κόμματα. Την παράγουν και οι
τοπικές κοινωνίες, την παράγουν επιδιώξεις καθημερινές,
πιο «ανθρώπινες». Επιδιώξεις που έχουν να κάνουν με την
ποιότητα ζωής, τη διασκέδαση, τη χαρά της δουλειάς και της
δημιουργίας. Οι όποιες αυτονομήσεις του πολίτη από τα
κόμματα και η έκφρασή τους έξω από αυτά μπορεί κάλλιστα να
γίνεται όχι κατ' ανάγκη κατ' αντίθεση προς αυτά. Με κανένα
τρόπο οι κινήσεις των πολιτών δεν πρέπει να υποκαθιστούν
τα κόμματα όσο κι αν κάνουν -και καλά κάνουν- κριτική σ'
αυτά. Μόνο αν βελτιωθεί ο τρόπος λειτουργίας των κομμάτων
θα βελτιωθεί πραγματικά η λειτουργία της δημοκρατίας. Να
μη λέμε όχι στο κόμματα. Αλλά η κοινωνία των πολτών θέλει
κόμματα συλλογικά και όχι αρχηγικά, κόμματα που δεν
αναπτύσσουν απλώς πελατειακές σχέσεις με τους πολίτες και
σπαταλούν τόσα μέσα για την αυτοπροβολή τους χωρίς να
λύνουν κανένα ουσιαστικό πρόβλημα. Τα κόμματα με την
εσωτερική τους μεταρρύθμιση μπορούν να ανακόψουν την
απαξίωση του πολίτη προ την πολιτική και την
αποστασιοποίησή του από τα κοινά. Για να μη φτάσουμε στο
τραγελαφικό σημείο να έχουμε πολιτική χωρίς πολίτες,
κόμματα χωρίς μέλη και οπαδούς, κοινωνία χωρίς συνειδητούς
ανθρώπους αλλά άβουλα ενεργούμενα. |
