|
Παρ'
όλο που διάγουμε τον 26ον χρόνο από την εισβολή και
την συνεχιζόμενη κατοχή 37% του εδάφους της πατρίδας
μας, ο κυπριακός λαός δεν κουράστηκε να στρέφει την
προσοχή και το ενδιαφέρον του προς το μεγάλο εθνικό
μας θέμα, ακριβώς γιατί όλοι καταλαβαίνουμε ότι η απλή
συνειδητή, ή έστω και παθητική αποδοχή των
τετελεσμένων της κατοχής, όχι μόνο δεν είναι παρά μια
εθελούσια τύφλωση αλλά και άγνοια των κινδύνων που
εγκυμονεί το παρόν status quo παρ' όλο που τα 26 αυτά
χρόνια πέρασαν σχετικά ήρεμα και χωρίς εχθροπραξίες,
ενώ στις ελεύθερες περιοχές επεκράτησε η πρόοδος και η
ευημερία. Σκοπός της θετικής ανταπόκρισης όμως σήμερα
στην πρόσκληση σας να μιλήσω στο Συνέδριο σας, δεν
είναι για να αναπτύξω τους κινδύνους αυτούς, αλλά να
εκθέσω μέσα από τις πρόσφατες εξελίξεις τους
προβληματισμούς όλων μας για το μέλλον της Κύπρου.
Χωρίς και πάλι να κουράζω υπερβολικά, νομίζω ότι όλοι
είμαστε σύμφωνοι ότι η ανατροπή του παρόντος status
quo στην Κύπρο, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με πολιτικά
μέσα, ενώ η αμυντική θωράκιση και το Δ.Ε.Α.Χ,
σημαντικά και απαραίτητα, χρειάζονται για την
αποτελεσματική προστασία των ελεύθερων περιοχών της
Κύπρου και για αποτροπή χειροτέρευσης της δημιουργίας
και νέων τετελεσμένων λόγω της Τουρκικής στρατιωτικής
υπεροχής, δηλαδή για αποτροπή χειροτέρευσης του
παρόντος status quo τουλάχιστον με στρατιωτικά μέσα.
Δεν χρειάζεται ακόμα πολλή ανάπτυξη το γεγονός ότι αν
δεν υπήρξε τα τελευταία 26 χρόνια οποιαδήποτε πολιτική
πρόοδος στη λύση του Κυπριακού, αυτό οφείλεται καθαρά
στην έλλειψη πολιτικής βούλησης από μέρους της
Τουρκικής πλευράς την οποία μέχρι της στιγμής είναι
φανερό ότι το παρόν status quo την βολεύει, ενώ τα
στοιχεία εκείνα που θα έκαναν την Τουρκική πλευρά να
σταματήσει να την βολεύει το παρόν status quo φαίνεται
ότι δεν συγκεντρώθηκαν ακόμα.
Ποιά θα μπορούσαν να ήταν αυτά τα στοιχεία:
Η διεθνής πίεση: Η ηθική πίεση των διεθνών βημάτων
απόδειξε ότι δεν συγκινεί μια χώρα όπως είναι η
Τουρκία που της είναι αδιάφορη ποιά είναι η διεθνής
κοινή γνώμη γι' αυτή. Η ουσιαστική πίεση από όσους
μπορούν να πιέσουν την Τουρκία κυρίως από τις ΗΠΑ όχι
μόνο δεν έρχεται, εξ αιτίας της σημασίας
γεωστρατηγικής και άλλης της χώρας αυτής, αλλά
αντίθετα οι ΗΠΑ σπεύδουν και στηρίζουν την Τουρκία
όποτε αισθανθούν ότι αυτή στριμώχνεται από άλλους για
παράδειγμα τους Ευρωπαίους, όπως έγινε μετά την
απόφαση του Λουξεμβούργου.
Η οικονομική πίεση: Η οικονομική πίεση στα κατεχόμενα,
η οικονομική δυσπραγία των Τ/Κ, η υποχρέωση της
Τουρκίας να πληρώνει συνεχώς το λογαριασμό, δεν
αποτελεί ούτε θεωρείται ουσιαστικός μοχλός πίεσης
γιατί εν' όσο οι Τ/Κ και έποικοι στα κατεχόμενα
εξακολουθούν να έχουν βιωτικό επίπεδο καλύτερο από
εκείνο πολλών αχανών περιοχών της Τουρκίας καμιά
λογική δεν συνηγορεί ότι θα συγκινηθεί η Τουρκία από
τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα
κατεχόμενα.
η πίεση που θα προέλθει από τους ίδιους τους Τ/Κ
έναντι στην Τουρκία και την ηγεσία της, οι οποίοι
είναι γεγονός ότι πρόσφατα μιλούν ανοικτά, και οι
φωνές αντίστασης και αντίδρασης πληθαίνουν, αποτελεί
ενθαρρυντικό γεγονός. Όμως η δράση τους έχει όρια,
όταν λάβουμε υπ' όψη ότι το καθεστώς Ντενκτάς
στηρίζεται στον Τουρκικό στρατό και στο μισό "εκλογικό
σώμα" που είναι οι έποικοι από την Τουρκία.
Όλες οι ενέργειες που διαθέτει το διπλωματικό μας
οπλοστάσιο δεν λέγω ότι δεν χρειάζονται
ανάσχεση της αναγνώρισης και αποδοχής των
πραγματικοτήτων
διεθνής κινητικότητα
εγρήγορση σε διεθνή βήματα
δικαστικές μάχες και νομικές επιτυχίες
διαφώτιση και διεθνοποίηση
συνέχιση της οικονομικής πίεσης
Ούτε όμως αυτά τα μέτρα είναι ικανά να ανατρέψουν το
παρόν status quo.
Κάτι άλλο ήταν αναγκαίο. Ο πατέρας της Ευρωπαϊκής
ολοκλήρωσης, ο Jean Monnet είχε πει: "Όταν δεν μπορείς
να λύσης ένα πρόβλημα, αλλάζεις το περιεχόμενο του".
Αυτό το κάτι άλλο αποτελεί ασφαλώς η ενταξιακή πορεία
της Κύπρου και στην συνέχεια η ένταξη μας στην
Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι το μεγάλο εγχείρημα, η μεγάλη
προσπάθεια για την οποία συστρατεύθηκε αυτά τα χρόνια
ολόκληρος ο Κυπριακός λαός, ολόκληρη η Κυβερνητική
μηχανή, η Βουλή, η κοινωνία.
Η προοπτική της ένταξης, ή ακόμα η ίδια η ένταξη
είχαμε πάντα πει είναι ο καταλύτης που θα αλλάξει τα
δεδομένα, τα πολιτικά ισοζύγια και θα φέρει την μικρή
Κύπρο, ισότιμο και ισόβαθμο κράτος με περίπου άλλα 20
κράτη της Ενωμένης Ευρώπης, μιας Ευρώπης με ενιαία
αγορά, με κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική, με
οικονομική και νομισματική ένωση, και μια ένωση
συνόρων και κοινής προστασίας από το παγκόσμιο
οργανωμένο έγκλημα.
Σίγουρα τέτοια προοπτική πρέπει να κάνει την Τουρκία
να νοιώσει ότι ένα τέτοιο ισοζύγιο μετατρέπεται σε
βάρος της και να προτιμήσει την επίλυση του Κυπριακού
και την συμμετοχή των Τ/Κ στην ενταξιακή αυτή πορεία
που τους είχε ήδη προσφερθεί.
Μπορεί όμως η Τουρκία, συνηθισμένη να παίζει το σκληρό
παιγνίδι να εναντιωθεί μέχρι τέλους και στη λύση και
στην ένταξη. Τότε η ίδια η ένταξη μιας ολόκληρης
Κύπρου χωρίς λύση, θα είναι ο πόλος έλξης για τους Τ/Κ
να θελήσουν οι ίδιοι την επανένωση, όταν μάλιστα η
ίδια η Τουρκία βρίσκεται και αυτή σαν υποψήφια σ' ένα
δρόμο, μακρύ, αλλά με κατεύθυνση την ένταξη.
Όσο και αν καταφέραμε μέχρι σήμερα να αποσυνδέσουμε το
πρόβλημα μας από την ενταξιακή μας πορεία γνωρίζουμε
όλοι ότι το ένα μεγάλο θέμα δεν μπορεί να αγνοήσει το
άλλο, ενώ η πορεία του ενός ενισχύει την πορεία του
άλλου.
H Eυρώπη στο Helsinki μας είχε πει τρία πράγματα:
Ότι επιθυμεί να δει μια Ενωμένη Κύπρο να μπαίνει στην
Ε.Ε. Είναι κάτι που θα προτιμούσαμε και εμείς
Ότι αν κατά τον χρόνο που θα ληφθεί απόφαση δεν έχει
επιτευχθεί λύση, η λύση δεν είναι προϋπόθεση για
ένταξη
Διάφοροι σχετικοί παράγοντες θα ληφθούν υπ' όψη κατά
την απόφαση
Είναι λοιπόν φυσικό για την δική μας πλευρά να
επιδιώκει συνεχώς την οδό των διαπραγματεύσεων υπό την
αιγίδα του ΟΗΕ για τη λύση του Κυπριακού προβλήματος
αναζητώντας λύση μέσα στα πλαίσια των παραμέτρων των
ψηφισμάτων των Η.Ε., των διεθνώς αποδεκτών ανθρωπίνων
δικαιωμάτων και σύμφωνη με το Ευρωπαϊκό κεκτημένο. Η
βούληση μας για την αναζήτηση λύσης διά της οδού αυτής
πρέπει να είναι απεριόριστη και πειστική.
α) γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να απαλλαγούμε
από τα τετελεσμένα της κατοχής
β) γιατί αυτό θέλει μαζί μας να δει και η Ε.Ε. σύμφωνα
με την απόφαση τουHelsinki
γ) γιατί η στείρα άρνηση και αποχή από κάθε διάλογο
ούτε τα Τουρκικά στρατεύματα διώχνει, ούτε στους
πρόσφυγες επιτρέπει να πάνε στα σπίτια τους
Εδώ θα ήθελα να παρατηρήσω ακόμα ότι αν θέλουμε να
είμαστε πειστικοί όταν διεκδικούμε λύση μέσα από τα
ψηφίσματα των Η.Ε. δεν μπορεί να είμαστε επιλεκτικοί
στα ψηφίσματα και άλλα να δεχόμαστε και άλλα όχι.
Για την Ε.Ε. η προσπάθεια μας για πολιτική λύση πρέπει
να είναι συνεχής μέχρι την ημέρα που θα ληφθεί απόφαση
για ένταξη. Το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής:
Μέχρι της στιγμής έχουμε δυνατή υπόθεση να
υποστηρίζουμε προς την Ε.Ε. ότι ήταν δυνατό να περάσει
από το χέρι μας πέρασε για την επίλυση του Κυπριακού,
και ότι αν αυτό δεν έχει λυθεί δεν είναι υπαιτιότητα
μας;
Επανέρχομαι τώρα στην Ευρωπαϊκή πορεία. Σύμφωνα με το
Helsinki η λύση του Κυπριακού δεν είναι προϋπόθεση για
την ένταξη, θα ληφθούν υπ' όψη όμως όλοι οι σχετικοί
παράγοντες.
Ποιοί λοιπόν μπορεί να είναι αυτοί οι σχετικοί
παράγοντες;
Πιστεύω ότι ο πρώτος σχετικός παράγοντας θα πρέπει να
είναι το κατά πόσον η Κύπρος έχει κάνει ότι είναι
δυνατόν για να ανταποκριθεί στην επιθυμία της Ε.Ε. να
εξευρεθεί μια πολιτική διευθέτηση στο Κυπριακό
πρόβλημα, πριν την διεύρυνση, μια επιθυμία η οποία
εξάλλου είναι πρώτιστα και δική μας. Είμαι βέβαιος ότι
θα συμφωνήσετε μαζί μου, ότι μέχρις αυτής της στιγμής,
έχουμε πολύ ισχυρά χαρτιά στα χέρια μας. Δεν νομίζω
ότι ήταν δίκαιο η Κύπρος να τιμωρηθεί με το να της
αρνηθούν την επιθυμία για ένταξη, διότι η τουρκική
πλευρά παρεμπόδιζε τις προσπάθειες για λύση.
Ένας άλλος σχετικός παράγοντας θα είναι να απαντηθεί
το ερώτημά του κατά πόσον η ένταξη της Κύπρου θα
εισάξει το πρόβλημα της στην Ένωση. Μα έχει γίνει
πλέον φανερό ότι το κυπριακό πρόβλημα είναι ήδη ένα
πρόβλημα ευρωπαϊκό, είτε η Κύπρος είναι εντός είτε
εκτός της Ένωσης. Διότι σ' αυτό εμπλέκονται δύο χώρες
- μέλη, η Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο και δύο
υποψήφιες, η Κύπρος και η Τουρκία. Το Κόσοβο δεν ήταν
μέλος της Ευρωπαϊκής ένωσης αλλά η Ένωση αναγκάστηκε
παρά ταύτα να περάσει από όλη εκείνη την γνωστή
περιπέτεια. Πέραν αυτού, το κυπριακό θα παραμείνει
στην αρμοδιότητα των Ηνωμένων Εθνών σ' ότι αφορά την
διαρκή αναζήτηση λύσης, και δεν θα αποτελέσει θέμα το
οποίο θα απασχολεί συνεχώς για την λύση του τα
συλλογικά όργανα της Ε.Ε.
Τα προβλήματα εξάλλου της Βόρειας Ιρλανδίας ή του
Γιβραλτάρ, δεν απετέλεσαν ποτέ σημεία σοβαρής τριβής
εντός της Ε.Ε.
Ένας τρίτος σχετικός παράγοντας θα μπορούσε να ήταν η
πιθανή αντίδραση της Τουρκίας στην απόφαση της Ε.Ε. να
δεχθεί την Κύπρο στους κόλπους της.
Μιλώντας με κάποιο διπλωμάτη, αξιωματούχο χώρας μέλους
της Ε.Ε. μου ανέφερε τον παράγοντα αυτό ως τον πλέον
σοβαρό σχετικό παράγοντα. Μήπως αυτό σημαίνει ότι η
Τουρκία έχει το δικαίωμα βέτο για την ένταξη της
Κύπρου στην Ένωση; Η απάντηση φυσικά, είναι βεβαίως
όχι. Η Τουρκία έχει προειδοποιηθεί. Γνωρίζει το
περιεχόμενο της απόφασης του Ελσίνκι. Το μόνο που τώρα
της απομένει να κάνει είναι να πείσει τον κ. Ντενκτάς
να συνεργασθεί για ένα έντιμο συμβιβασμό, ώστε η
Κύπρος να ενταχθεί στην Ε.Ε. ως ένα ενωμένο κράτος.
Εάν δεν το πράξει αυτό, μπορεί η Τουρκία μέσω των
απειλών που αναμένεται να εκτοξεύσει, να εκφοβίσει την
Ε.Ε. ώστε η τελευταία να αρνηθεί την ένταξη στην Κύπρο;
Εάν η Τουρκία πετύχει κάτι τέτοιο τότε χωρίς καμία
αμφιβολία θα δοκιμάσει την ίδια μέθοδο σ' ότι αφορά
θέματα που έχουν σχέση και με την δική της
υποψηφιότητα για ένταξη.
Ημίμετρα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ημίμετρα στον
εκδημοκρατισμό της, ημίμετρα για την ενιαία αγορά,
παραβλέψεις στην εκπλήρωση των κριτηρίων της
Κοπεγχάγης, και πριν το πάρει είδηση κανείς, η Τουρκία
θα έχει πατήσει το κατώφλι της Ε.Ε.
Και η συμπεριφορά, η απόδοση, η ετοιμότητα της Κύπρου
για ένταξη. Αυτά που πάνε; Μια τεράστια προσπάθεια
καταβάλλεται αυτή την στιγμή από την Κυβέρνηση, την
Βουλή και την Κυπριακή κοινωνία. Σήμερα η Κύπρος έχει
την καλύτερη Έκθεση Προόδου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
και προπορεύεται μαζί με την Μάλτα, σύμφωνα την έκθεση
για την Στρατηγική της Διεύρυνσης. Μετά από τόσες
κοπιώδεις προσπάθειες και μετά από τόσο επιτυχείς
διαπραγματεύσεις ένταξης, είναι ποτέ δυνατόν, οι χώρες
- μέλη, ηθικά, να προτάξουν θέση που να λέει ότι όλα
αυτά δεν έχουν συμβεί, ότι είναι φανταστικά και ότι η
Κύπρος δεν μπορεί, διότι έτσι αποφάσισε η Τουρκία, να
ενταχθεί στην Ένωση; Επιτρέψατε μου να σας διαβάσω μία
παράγραφο από το πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου, το οποίο, μεταξύ άλλων λέει: "Συνεπώς, η
Κύπρος μπορεί να αναμένει ότι θα ενταχθεί στην Ένωση
σύντομα, και κάθε ένσταση που θα προβληθεί ενάντια
στην ένταξη της, λόγω των ειδικών περιστάσεων που
ισχύουν στο νησί, θα ήταν και πολιτικά και ηθικά
αστήρικτη.
Ακόμη ένας σχετικός παράγοντας που έρχεται στο
προσκήνιο, είναι η συνοχή της ΚΕΠΠΑ στην περιοχή μας.
Κάποιος θα πρέπει να ζυγίσει πολύ προσεκτικά το κατά
πόσον η άρνηση ένταξης στην Κύπρο, που θα έχει
συνεπακόλουθο από την μια, μία Ελλάδα εξωργισμένη, και
από την άλλη μία ταυτόχρονα ασυγκράτητη και "νικηφόρα"
Τουρκία, είναι πράγματι ο πλέον ενδεικνυόμενος τρόπος
εξασφάλισης της συνοχής της ΚΕΠΠΑ στην Ανατολική
Μεσόγειο.
Να μην ξεχνάμε ότι εάν δεν υπήρχε η προοπτική ένταξης
της Κύπρου, οι πύραυλοι S-300 θα ήσαν ήδη στην Κύπρο.
Μία Κύπρος, υπό την επήρρεια της Ε.Ε., μπορεί να
διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση της
ΚΕΠΑ στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και εκείθεν,
γεγονός το οποίο με οδηγεί σε ακόμα ένα σχετικό
παράγοντα σχετιζόμενο με την γεωγραφική τοποθεσία της
Κύπρου.
Η Κύπρος, ευρισκόμενη σε μία από τις διόδους από την
Ανατολή προς την Ε.Ε., μπορεί να καταστεί μία
σημαντική ασπίδα προστασίας στον σύγχρονο μας κόσμο,
όπου το διεθνές οργανωμένο έγκλημα ανθίζει. Τα
παράνομα μονοπάτια της διαμετακόμισης μεταναστών,
ναρκωτικών, ή της εξάπλωσης των υλικών για την
κατασκευή πυρηνικών όπλων, μπορούν αποτελεσματικά να
αποκοπούν στην Κύπρο, όπου μια τεράστια προσπάθεια
έχει αναληφθεί για να ανταποκριθούμε στα Ευρωπαϊκά
σχετικά πρότυπα. Το ίδιο ισχύει σ' ότι αφορά το
ξέπλυμμα βρώμικου χρήματος, όπου ο μεγάλος διεθνής
εμπορικός τομέας της Κύπρου αναμορφώνεται ώστε να
μπορέσει να συμμορφωθεί με τις οδηγίες και το
κεκτημένο της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ (Οργανισμού για
Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη). Όλα αυτά, θα
πρέπει να αποτελέσουν ένα ακόμη σχετικό παράγοντα που
θα ληφθεί υπ' όψη όταν θα έλθει η ώρα της απόφασης για
την ένταξη μας.
Η ενταξιακή μας πορεία δεν μπορεί λοιπόν παρά να
πετύχει. Χρειάζεται όμως από μέρους μας ακόμη
περισσότερη προσπάθεια για να ανταποκριθούμε στις
δεσμεύσεις μας που έγιναν ή γίνονται κατά τη διάρκεια
των ενταξιακών διαπραγματεύσεων και για να εφαρμόσουμε
στην πράξη όσα συμφωνούμε και όσους νόμους και
κανονισμούς θεσπίζουμε για το σκοπό αυτό. Όσοι
χρησιμοποιούν το επιχείρημα ότι μπορούμε να
περιμένουμε να τα εφαρμόσουμε κατά την ένταξη, είτε
αγνοούν την πραγματικότητα είτε η ήδη ομολογηθείσα
κριτική τους διάθεση, και η ευρωσκεπτικιστική τους
αντίληψη περί Ευρώπης του μεγάλου κεφαλαίου, δεν τους
επιτρέπει να αντιληφθούν ότι είναι και για το δικό μας
καλό αυτό που απαιτεί η Ευρώπη: να έχουμε ήδη
δοκιμασμένους τους μηχανισμούς λειτουργίας με βάση του
κανόνες της ενιαίας αγοράς όταν ξαφνικά θα βρεθούμε
μέσα σ' αυτήν. Παράλληλα οι προσπάθειες μας για το
Κυπριακό δεν σταματούν. Τις τελευταίες απειλές
Ντενκτάς πρέπει να τις αντιμετωπίσουμε με πολλή
ψυχραιμία. Σήμερα είχαμε το ψήφισμα του Συμβουλίου
Ασφαλείας. Είχαμε ήδη την Έκθεση του ΓΓ, κανένα
περιβόητο addendum δεν εμφανίζεται, ο δρόμος μας
λοιπόν είναι ανοικτός για να δηλώσουμε ετοιμότητα να
μεταβούμε στη Γενεύη τέλος του Γεννάρη.
Αν ο Ντενκτάς δεν έλθει το Γεννάρη, είναι προτιμότερο
να σκεπτόμαστε και να συσκεπτόμαστε χωρίς να
εξαγγέλλουμε δημόσια ποια θα είναι η αντίδραση μας. Η
ώρα των μεγάλων εξελίξεων για την Κύπρο πλησιάζει.
Ορόσημο το 2002 όπου λογικά αναμένεται η συμπλήρωση
των ενταξιακών διαπραγματεύσεων και η υπογραφή της
Συνθήκης Προσχώρησης. Στη συνέχεια, ανοίγει ο δρόμος
για την επικύρωση από τα 15 Εθνικά Κοινοβούλια και το
Ευρωκοινοβούλιο και στη συνέχεια η Ένταξη.
|
