|
Ο
Γιάννος Κρανιδιώτης αυτές τις στιγμές που η σχέση
ανάμεσα στην Ελλάδα της Αθήνας και τον κυπριακό
ελληνισμό δοκιμάζεται, ήτανε η απάντηση σε κάθε είδους
τεθλασμένες διαδρομές. Ήταν ο πολιτικός της Αθήνας που
μπορούσε ν' ασχοληθεί με το πανελλήνιο συμφέρον χωρίς
να πάψει ούτε μία στιγμή να είναι Κύπριος, ήταν ο
Κύπριος πολιτικός που δεν ξέχασε ποτέ ότι μια
ασφυκτικά στενή σχέση της Κύπρου με τον Ελλαδικό χώρο,
είναι προϋπόθεση για την επιβίωση του Ελληνισμού σ'
αυτό το νησί. Είναι ο άνθρωπος που δεν μπορούσε κανείς
να διακρίνει - ίσως μόνο με χημική ανάλυση να ήταν
κάτι τέτοιο δυνατό - μέσα στη δράση του και στην ψυχή
του που σταματούσε η Ελλάδα και που άρχιζε η Κύπρος.
Ήταν η πεμπτουσία της ελληνικότητας της Κύπρου, ήταν η
ενσάρκωση αυτού που πολλοί λένε, χωρίς πάντα να το
πιστεύουν, ότι η Κύπρος είναι για την Ελλάδα η πρώτη
σε ιεράρχηση εθνική υπόθεση.
Το Γιάννο Κρανιδιώτη τον εγνώριζα σαν ένα νέο και
φέρελπι πολιτικόπου είχε κινηθεί ήδη στο χώρο του
πανεπιστημίου, σε χώρους διανοουμένων, από την ίδρυση
του ΠΑ.ΣΟ.Κ. στον κομματικό μας χώρο. Συνδεθήκαμε κι
αρχίσαμε να συνεργαζόμαστε όταν, το '83, βρέθηκα στο
Υπουργείο Εξωτερικών. Ήταν ένας άνθρωπος που ήξερε να
είναι αποτελεσματικός χωρίς να δημιουργεί θόρυβο, που
είχε μια βαθύτατη γνώση των κοινοτικών διαδικασιών -
και μόνο όσοι έχουν ασχοληθεί από κοντά με τα
Ευρωπαϊκά πράγματα ξέρουνε πόσο δύσκολο και πόσο
περίπλοκο είναι να είσαι γνώστης αυτών των διαδικασιών
- και ήξερε ταυτόχρονα αυτή του τη γνώση να τη
μετατρέπει σε πράξη, να πείθει, να συσπειρώνει και να
υλοποιεί τους στόχους του.
Πολύ γρήγορα κατάλαβα ότι ο Γιάννος ήταν για μένα το
δεξί μου χέρι και, αργότερα, είχαμε ταυτιστεί τόσο
πολύ σαν ένα δίδυμο. Το '83 η Ελλάδα είχε μόλις
διευθετήσει τα αμαρτήματα της πρόωρης και βεβιασμένης,
κατά κάποιο τρόπο, εισδοχής της στην τότε Ευρωπαϊκή
Οικονομική Κοινότητα. Σημαντικοί τομείς της οινονομίας
και της κοινωνίας μας είχαν υποστεί ισχυρό πλήγμα από
τις διαδικασίες ένταξης κι έπρεπε να υιοθετηθούν άμεσα
μέτρα διότι ήτανε φοβερά επικίνδυνο αυτό που θα
μπορούσε να συμβεί μέσα από την πτώχευση επιχειρήσεων,
την περιθωριοποίηση δραστηριοτήτων ο ελληνικός λαός να
συμπεράνει ότι η ευρωπαϊκή προοπτική ήταν ένα αδιέξοδο
για τη χώρα, ήταν κάτι που, όπως μερικοί ισχυρίζονταν
τότε, θα οδηγούσε τη χώρα πίσω, ότι η Ελλάδα δεν
μπορούσε ν' αντέξει την ευρωπαϊκή πρόκληση.
Ο Γιάννος, όπως κι εγώ, ήταν βαθύτατα Ευρωπαίος.
Πίστευε, και πίστευε με φανατισμό στην ιδέα της
βαθμιαίας σύγκλισης των ευρωπαϊκών λαών προς μία κοινή,
ομοσπονδιακή πολιτική πραγματικότητα. Αυτό θα πει να
είσαι Ευρωπαίος. Ευρωπαίοι δεν είναι αυτοί που
παζαρεύουν γάλατα, καλαμπόκια, ατσάλι ή κάρβουνο.
Ευρωπαίοι είναι αυτοί που πιστεύουν ότι είναι δυνατόν,
μέσα στον αιώνα μας, μέσα στη ζωή μας, να δούμε να
αναδύεται το κοινό κράτος που θα στηρίζεται στον
ευρωπαϊκό πολιτισμό, στα πλαίσια του οποίου η κάθε
κοινότητα θα έχει τα ιδιαίτερα εθνικά, πολιτιστικά
χαρακτηριστικά της. Το κράτος που θα καθιερώνει
παγκόσμια και θα ακτινοβολεί τις ευρωπαϊκές
δημοκρατικές παραδόσεις, τις παραδόσεις της κοινωνικής
δικαιοσύνης.
Διεκπεραιώσαμε το μνημόνιο, ένα σύνολο άμεσων μέτρων
που αντιστοιχούσε στους κινδύνους που σας περιέγραψα.
Το κλίμα για την Ελλάδα ήταν φριχτό. Είχανε τότε
διαπραχθεί ορισμένες αδεξιότητες: το κορεατικό τζάμπο,
η συμπόρευση με τον Γιαρουζέλσκι στην Πολωνία, οι
πρώτοι εκπρόσωποι της χώρας επιλεγμένοι με τις γνωστές
διαδικασίες της φαυλοκρατίας και του ρουσφετιού,
μερικές φορές δεν μιλούσαν καμιά άλλη γλώσσα από την
Ελληνική - και αυτήν ακόμα την μιλούσαν με τοπική
προφορά ανάλογα με τον πολιτικό που τους είχε
προωθήσει. Η εικόνα ήταν άθλια. Η αντίδραση των
Ευρωπαίων στην παρουσία μας συνολική, καθολική, όλοι
έτριβαν τα μάτια τους και λέγαν: "Τι είναι τούτο δω το
πράγμα;" Και σ'αυτές τις συνθήκες που ποτέ δεν έχουν
συνειδητοποιηθεί επαρκώς στην Αθήνα γιατί εκαλύφθηκαν
από την υπερβολή της φιλοκυβερνητικής προπαγάνδας, ή
τις υπερβολές της αντιπολιτευτικής προπαγάνδας και
ποτέ δεν εμετρήθηκαν όπως θα 'πρεπε, ακριβοδίκαια.
Καμιά φορά, ξέρετε, το χειρότερο είναι η
πραγματικότητα από κάθε είδους κατασκευή. Με τον
Γιάννο, χάρις στον Γιάννο, χάρις στην μεθοδική,
συστηματική καθημερινή δουλειά του, για ώρες ολόκληρες,
για μέρες και για νύχτες, την ανατρέψαμε και φτάσαμε
στα μέσα του '83, προς το τέλος του '83, στο σημείο να
σκεφθούμε σοβαρά ότι, όπως έκαναν οι άλλες χώρες,
εμείς οι μικρότεροι και φτωχότεροι θα μπορούσαμε να
διεκδικήσουμε δυναμικά.
Ο Γιάννος δεν ήταν οπαδός του διαλόγου για τον διάλογο.
Δεν ήταν οπαδός της δημοκρατίας που στηρίζεται στους
καλούς τρόπους και στην επίδειξη δημοσίων σχέσεων.
Γνωρίζω ότι η μνήμη των νεκρών λεηλατείται. Οι ίδιοι
δεν είναι παρόντες για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους
κι ο καθένας μπορεί να πάρει ό,τι θέλει και μπορεί να
προσαρμόσει την πολιτική πρακτική του απόντος στις
δικές του συνήθειες και στις δικές του στοχεύσεις.
Ο Γιάννος ήταν ευγενής. Δεν ήταν ενδοτικός. Ήξερε να
υψώνει το ανάστημά του και μαζί του υψωνόταν το
ανάστημα της Ελλάδας. Ήξερε να διεκδικεί υπερήφανα,
ήξερε να μάχεται. Τότε συλλάβαμε κάτι που εφάνηκε
πρωτοφανές καιτο επιβάλαμε σε όλη την κυβέρνηση: την
ιδέα η Ελλάδα, μόνη της, να αξιώσει ένα τμήμα της
ευρωπαϊκής πορείας προς τα εμπρός, με το γνωστό όπλο
στη διπλωματία, που είναι ο διπλωματικός εκβιασμός. Κι
όποιος δεν γνωρίζει ότι χωρίς τον διπλωματικό εκβιασμό
δεν μπορείς ν' ασκήσεις εξωτερική πολιτική, δεν έχει
καμιά σχέση με την εξωτερική πολιτική και δεν έχει
καμιά σχέση με την πραγματικότητα. Κανείς δεν χαρίζει,
κανείς δεν μοιράζει στη διεθνή σκηνή. Παίρνεις όταν
έχεις δύναμη, όταν έχεις πυγμή, όταν η δύναμή σου
είναι μετρημένη κι όταν μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις.
Είπαμε τότε ότι εάν δεν χορηγηθούν στην Ελλάδα ποσά
αρκετά για να καλύψουν τις επιπτώσεις που θα είχε η
είσοδος των δύο χωρών, της Ισπανίας και της
Πορτογαλίας, στην Ευρώπη, δεν θα ψηφίσουμε και δεν θα
συναινέσουμε στη διεύρυνση. Μας αντιμετώπισαν στην
αρχή με λοιδορίες, με περιφρόνηση. Θεωρήθηκε ότι αυτό
ήταν απλώς ένα τέχνασμα για εσωτερική κατανάλωση.
Σημαντικοί πολιτικοί άνδρες δεν επίστευσαν μέχρι το
τέλος σ' αυτή την προσπάθειά μας. Δεν είχαμε καμία
κάλυψη. Εάν επιτυγχάναμε η κυβέρνηση στην οποία
ανήκαμε, ο λαός, το έθνος, θα είχαν νικήσει. Εάν
χάναμε, ο Κρανιδιώτης κι ο Πάγκαλος θα είχαν χάσει.
Αυτοί ήταν οι όροι του παιχνιδιού και μέχρι το τέλος,
σημαντική πολιτική φυσιογνωμία της Ελλάδας έλεγε ότι
αυτό είναι μια κατασκευή που απλώς έχει σκοπό να
παραμυθιάσει την κοινή γνώμη.
Όταν γυρίσαμε στην Αθήνα από τις Βρυξέλλες, έχοντας
στις βαλίτσες μας δύο δισεκατομμύρια Ευρωπαϊκές
Λογιστικές Μονάδες, η δυσπιστία ήταν τόσο μεγάλη όπου
για σαράντα οκτώ ώρες περίπου ο τύπος δεν έγραψε
τίποτα ή σχεδόν τίποτα γι' αυτό. Αυτά ήταν τα
Ευρωπαϊκά Ολοκληρωμένα Μεσογειακά Προγράμματα που
άλλαξαν την μορφή της Ελλάδας. Αλλάξαμε τη μορφή της
Ευρώπης. Η Ευρώπη μέχρι τότε ήταν μια ενιαία αγορά:
μια αγροτική πολιτική, μια πολιτική άνθρακα και χάλυβα,
και απόκτησε μια πολιτική αλληλεγγύης. Σ' αυτή την
πολιτική αλληλεγγύης στηρίχθηκε το πρώτο, δεύτερο και
τρίτο κοινοτικό πλαίσιο στήριξης, το κοινοτικό πλαίσιο
στήριξης που φέρνει στην πατρίδα μας για τα επόμενα
πέντε χρόνια δεκαεπτά τρισεκατομμύρια δραχμές. Αυτή
την πολιτική σύλληψη, χωρίς τον Γιάννο Κρανιδιώτη,
ίσως η Ελλάδα να μην τη συναντούσε ποτέ στο δρόμο της
ή να τη συναντούσε με τρόπο τέτοιο και με χειρισμούς
τέτοιους που η ιδέα να σπαταλιόταν ή να μετατρεπόταν
στο αντίθετό της και αντί για όφελος να αποκομίζαμε
ζημία.
Όμως ο Γιάννος, σας είπα, χωρίς να παύει ποτέ να είναι
ένας ευσυνείδητος και αποτελεσματικός παράγοντας της
δημόσιας ζωής, δεν έπαυε ποτέ να είναι Κύπριος. Όταν
με συνάντησε του είχα ομολογήσει ότι στην πολιτική με
είχε φέρει το Κυπριακό. Όταν, νεαρός μαθητής, ξεκίνησα
κάτω από τις ιδιαίτερα δυσάρεστες συνθήκες που υπήρχαν
τότε, να συμμετέχω σε συλλαλητήρια και διαδηλώσεις
αλληλεγγύης προς τον μαχόμενο τότε ελληνικό λαό, προς
την Ε.Ο.Κ.Α., προς το ένοπλο κίνημα απελευθέρωσης που
εξελισσόταν εδώ. Του 'χα πει, το λέω συχνά αυτό, ότι
απ' τα ιδανικά της νεότητάς μου, η δημοκρατία έχει
κατοχυρωθεί στην Ελλάδα, η κοινωνική απελευθέρωση δεν
έχει ακόμα ολοκληρωθεί, αλλά, ξέρετε, αυτό είναι μια
διαδικασία που ποτέ δεν ολοκληρώνεται, είναι μια
συνεχής διαδικασία που αφορά την κατανομή του εθνικού
εισοδήματος κι εκεί ο καθένας παίρνει μια θέση ανάλογα
με τα ιδανικά του και τα ιδεώδη του, ανάλογα με τη
στιγμή, ανάλογα με τους συσχετισμούς δυνάμεων. Του 'χα
ομολογήσει ότι αν δεν υπήρχε το Κυπριακό, που είναι
μια ανοιχτή πληγή στα στήθη μου, δεν θα ενδιαφερόμουνα
τόσο πολύ για την πολιτική ζωή και ίσως κάπου να τα
παρατούσα για ν' ασχοληθώ με άλλα ωραία πράγματα που
υπάρχουν και που θα μπορούσα ν' ασχοληθώ, με την
πνευματική ζωή παραδείγματος χάρη, και με το
πανεπιστήμιο.
Ο Γιάννος ήξερε ότι σ' εμένα είχε ένα σύμμαχο κι
ερχόταν πολύ συχνά στο γραφείο λέγοντας το σύνθημα που
ήταν: "Cyprus Time", να κάνουμε τώρα κάτι για την
Κύπρο. Ήταν μεγάλη η αγωνία του για την προσπάθεια
μερικών στην Αθήνα, και, γιατί να το κρύψουμε, και
μερικών εδώ, να δημιουργήσουν απόσταση ανάμεσα στην
Ελλάδα και τη Λευκωσία. Στην Ελλάδα υπήρχαν αυτοί που
λένε, τους ξέρετε καλά, μερικές φορές τα γράφουν
κιόλας, ότι πολύ καιρό κράτησε αυτό το ζήτημα, ότι εν
πάση περιπτώσει έχουμε κι άλλα προβλήματα, ότι
κουραστήκαμε, ότι χάσαμε ευκαιρίες, ότι δεν μπορούμε
να ασχολούμεθα συνεχώς με τους Κύπριους. Εδώ υπάρχουν
άλλοι που έχουν εφεύρει το "Κυπριακό Έθνος", που
ψάχνουν να βρουν ρίζες, συνήθειες και αναφορές για να
ισχυριστούν ότι η Κύπρος μπορεί να μην είναι τέλος
πάντων τόσο πολύ εξαρτημένη από την Ελλάδα και ό,τι
γίνεται εκεί. Ο Γιάννος, στην πράξη, με συνεχή
προσπάθεια, μες στα πλαίσια αυτής της ιδεολογίας που
εμένα τουλάχιστο μου την είχε εκθέσει αναλυτικά,
δούλευε για να ισχυροποιήσει τους δεσμούς ανάμεσα στον
κυπριακό ελληνισμό και τον ελληνισμό γενικότερα.
Άκουσα πριν τον κύριο Νικόλα Παπαμιχαήλ για τις
δραστηριότητες του στο πανεπιστήμιο, για το
βιβλιοπωλείο που είχε ανοίξει εδώ, για την πνευματική
του δραστηριότητα στη Λευκωσία. Όλα αυτά δεν τα έκανε
τυχαία γιατί ο Γιάννος ήταν απόλυτα πολιτικό όν: κάθε
του κίνηση, κάθε του σκέψη είχε την πολιτική της
διάσταση. Σκοπός όλων αυτών των δραστηριοτήτων ήταν να
είναι στενές οι σχέσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και την
Κύπρο. Στα πλαίσια αυτά είχαμε οργανώσει ανταλλαγές
μαθητών, επισκέψεις φοιτητών, είχαμε αγωνιστεί σκληρά
και επιτύχαμε, ύστερα από μεγάλη προσπάθεια (αντιστάσεις
που συναντήσαμε εδώ και στην Αθήνα) να μεταδίδονται οι
ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. Νομίζω ότι
σήμερα η κατάσταση είναι ασύγκριτα καλύτερη από ό,τι
ήταν, ας πούμε, πριν από δέκα χρόνια.
Όμως, παράλληλα, μας απασχολούσε το αδιέξοδο του
Κυπριακού. Υπήρχε η μακρά και πονεμένη ιστορία των
συνεχών προσφυγών στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, τα
ψηφίσματα, οι διάφοροι τύποι που κατά καιρούς
εμφανίζονται εδώ κι έπαιρναν δυσανάλογα μεγάλη για τη
δημοτικότητά τους σημασία. Τι να κάνουν κι οι Κύπριοι;
Στην ανάγκη ευρισκόμενοι, αντιμετώπιζαν τον πρώτο
υπαλληλίσκο του Ο.Η.Ε. ως σωτήρα, ως νέο παράγοντα που
συνεισέφερε κάτι σημαντικό. Ο Γιάννος εγνώριζε όλη
αυτή την "επιστήμη", αν θέλετε, των προσφυγών στον
Ο.Η.Ε. όσο κανείς άλλος. Ατελείωτες ώρες μου εδίδασκε
τι είναι το ένα ψήφισμα, τι είναι το άλλο, τι σημαίνει
αυτή η λέξη και πώς άμα βγάλεις αυτή τη λέξη και την
συγκρίνεις με το άλλο ψήφισμα υπάρχει πρόοδος ή
στέρηση και τα λοιπά. Όμως όλα αυτά είχαν ένα κοινό
χαρακτηριστικό: δεν οδηγούσαν πουθενά. Δεν υπήρχε λαβή,
δεν υπήρχε διέξοδος, γιατί δεν υπήρχε συσχεστισμός
δυνάμεων. Δεν υπήρχε διπλωματικός εκβιασμός. Αυτοί
κατείχαν το έδαφός μας. Με βάση τη λογική που ακόμα
πρυτανεύει στη χώρα τους - δυστυχώς για τον ταλαίπωρο
τουρκικό λαό - τη λογική δηλαδή της στρατιωτικής
υπεροχής, αυτό ήτανε ένα ανεκτίμητο προτέρημα, ένα
κεκτημένο που δεν θέταν - και πιστεύω δεν θέτουν μέχρι
και σήμερα - σε διαπραγμάτευση. Σκοπός τους ήταν να
ροκανίσουν το χρόνο. Να στηριχθούν στη δικιά μας
κούραση, να πείσουν διεθνώς και να οδηγήσουν στην
καθιέρωση και στην αναγνώριση των τετελεσμένων. Το
ίδιο ίσχυε και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ήταν
άπειρες οι προσπάθειες που κάναμε για να υπάρξει
ελληνοτουρκική προσέγγιση. Επανειλημμένες οι ευκαιρίες
διαλόγου.Ο διάλογος δεν άρχισε τώρα - είχε επαναληφθεί.
Σε στιγμές γνωστές γιατί συμμετείχαν οι πρωθυπουργοί,
όπως το Νταβός, σε στιγμές λιγότερο γνωστές, όταν με
το Γιάννο στείλαμε στη Γενεύη εκλεκτούς εκπροσώπους
του υπουργείου μας, του Υπουργείου Εξωτερικών, να
συναντήσουν ισότιμους Τούρκους εκπροσώπους για τρεις
ολόκληρες ημέρες. Τότε σκεφτήκαμε ότι ο προνομιακός
χώρος για την προώθηση του Κυπριακού Ζητήματος και ο
φυσικός χώρος για το μέλλον της Κύπρου είναι η
Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ξεκινήσαμε βάζοντας το Κυπριακό σε μικρά, επιμέρους
ζητήματα, πολύ καιρό πριν κανένας το προσέξει (από το
1984). Με μικρά μεθοδικά βήματα, θα έλεγα βήματα
σημειωτόν, προχωρούσαμε ανεπαίσθητα μπροστά. Το 1986,
στο συμβούλιο σύνδεσης με την Τουρκία, είχαμε αρνηθεί
την κοινή θέση της κοινότητας, ζητώντας να υπάρχει μια
αναφορά στο Κυπριακό. Ο τότε πρόεδρος Χανς Ντίτριχ
Γκένσερ, ο υπουργός εξωτερικών της Γερμανίας, έδειξε
στον κύριο Γιλμάζ (που ήταν υπουργός εξωτερικών της
Τουρκίας) ένα χαρτί που έγραφε μια απλή και εκ πρώτης
όψεως αθώα φράση: "το Κυπριακό Πρόβλημα επηρεάζει τις
σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση". Ο Γιλμάζ
καταρχήν το δέχτηκε και ο Γκένσερ γύρισε πίσω και μας
είπε: -Δέχεστε αυτή την φράση για να δεχθείτε να
υπάρχει κοινή θέση; Κι εμείς, βεβαίως, παρόλο που
είχαμε κι άλλα ζητήματα ζητήσει, αντιληφθήκαμε τη
σημασία αυτής της απλής φράσης και είπαμε εντάξει,
κάνουμε μια υποχώρηση, θυσιαζόμαστε, για να υπάρξει,
τέλος πάντων, κοινοτική ομοφωνία, θα δεχθούμε το χαρτί
σου. Μπήκαμε όλοι μέσα, περιμέναμε τον Γιλμάζ ο οποίος
δεν ερχότανε. Κάποια στιγμή μπήκε ένας Τούρκος και
ζήτησε από τον Γκένσερ να βγει έξω. Τα γεράκια του
Τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών είχαν συλλάβει το
μέγεθος της εξέλιξης και αρνιόντουσαν οποιαδήποτε
εξέλιξη. Όχι απλώς δεν δεχόντουσαν το κείμενο, δεν
μπήκαν μέχρι το τέλος της συνεδρίασης στην αίθουσα για
να μην το ακούσουν. Και αυτή η συνεδρίαση του
συμβουλίου σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
της Τουρκίας ματαιώθηκε. Αυτή η φράση, με προσπάθειες,
με αγώνες, με μικρούς και μεγάλους εκβιασμούς -
χρησιμοποιώ συστηματικά αυτή τη φράση γιατί αυτό
ακριβώς θέλω να συνειδητοποιήσετε όλοι, όλοι όσοι μας
ακούν - οδήγησε στην αποδοχή της ιδέας ότι η Κύπρος
έχει ένα ευρωπαϊκό μέλλον.
Κάναμε πολλά σφάλματα. Κάναμε σφάλματα και εδώ και
στην Αθήνα. Εδώ, το '88 έπρεπε να κατατεθεί αίτηση
ένταξης: στην Ελληνική Προεδρία, το δεύτερο εξάμηνο
του '88, θα διαβιβαζόταν η αίτηση ένταξης στην
επιτροπή και πράγματι υπήρχαν πολλές αντιρρήσεις.
Θυμάμαι, όταν ο Γιάννος οργάνωσε για μένα μια ευκαιρία
να εκθέσω τις απόψεις μας σε μια πρόσκληση του
Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της Λευκωσίας,
από κάτω άλλοι μου μίλαγαν για τις υπέροχες, δε λέω
τίποτα, πατάτες σας, άλλοι μου μίλαγαν για τα σταφύλια
κι άλλοι για τέτοια διάφορα θέματα. Και χρειάστηκε στο
τέλος να τους πω: - Δεν αντιλαμβάνεστε ότι εδώ αλλάζει
ο γεωπολιτικός προσανατολισμός της Κύπρου, ότι η
Κύπρος βγαίνει από την Ασία και την Νοτιοανατολική
Μεσόγειο και μπαίνει σ' ένα άλλο χώρο, ότι είναι η
μοναδική μας ευκαιρία να λειτουργήσουν τα επιχειρήματά
μας σ' ένα χώρο όπου τα επιχειρήματά μας είναι
καθοριστικά, σ' ένα χώρο που στηρίζεται στις αξίες που
επικαλούμαστε; Την αξία της εδαφικής ακεραιότητας, της
δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Εχάσαμε την
ευκαιρία του '88 διότι εδώ υπήρξαν πολιτικές δυνάμεις
που δεν μπορούσαν να ξεπεράσουν τις προκαταλήψεις του
παρελθόντος και εχάσαμε την ευκαιρία της Λισσαβόνας,
όπου πάλι θα μπορούσε να συμπεριληφθεί η Κύπρος στο
πακέτο της προηγούμενης διεύρυνσης, γιατί η ελληνική
κυβέρνηση τότε θεωρούσε ότι το μέγα ζήτημα της
ονομασίας των Σκοπίων ήτανε καθοριστικό για την
εξωτερική μας πολιτική και δε μας επέτρεπε ν'
αναφερθούμε ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα. Για ένα όνομα,
για "ένα άδειο πουκάμισο" όπως λέει ο ποιητής, χάσαμε
αυτή την ιστορική ευκαιρία.
Αν αυτές οι δύο ευκαιρίες δεν είχαν χαθεί - κι αυτό
ήταν η βαθύτατη πεποίθηση και του Γιάννου και εμένα
που ζήσαμε μεγάλες στιγμές αγωνίας - αυτή τη στιγμή η
Κύπρος θα ήταν μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης μαζί με τη
Δανία, μαζί με τη Σουηδία, τη Φινλανδία, την Αυστρία
και θα είχαμε άλλους τελείως όρους διαμόρφωσης του
Κυπριακού Προβλήματος. Συνεχίσαμε όμως μετά, όπως το
ανέφεραν οι οργανωτές, και κερδίσαμε αυτή την στιγμή
τη διαπραγμάτευση επί ίσοις όροις με τις άλλες
υποψήφιες χώρες του ευρωπαϊκού μέλλοντος της Κύπρου.
Αλλά δεν είναι αλήθεια ότι ο χρόνος κυλάει σε βάρος
μας. Ο χρόνος μας ωφελεί. Ο χρόνος δημιουργεί όλο και
πιο ανθρώπινες και πιο δημοκρατικές και πιο
ισορροπημένες διεθνείς σχέσεις. Δεν το κάνει κάθε
στιγμή, δεν το κάνει κάθε μέρα, κάθε μήνα, κάθε χρόνο,
το κάνει όμως όταν δει κανείς μια δεκαετία, μια
εικοσαετία. Η βία, η αυθαιρεσία, η δύναμη των όπλων,
περιθωριοποιούνται στη διεθνή ζωή. Το δίκαιο, η
αλήθεια κατισχύουν και γι αυτό το λόγο πιστεύω
ακράδαντα ότι η Κύπρος θα βρει το δίκιο της, ότι θα
νικήσουμε κι έτσι θα έχουμε δικαιώσει με τον καλύτερο
δυνατό τρόπο τη μνήμη του Γιάννου Κρανιδιώτη και θα
έχουμε καταστήσει πραγματικότητα όσα αυτός με τόσο
πάθος επίστεψε.
|
