|
1. Με
ιδιαίτερη χαρά παρευρίσκομαι στη σημερινή εκδήλωση του
ΟΠΕΚ Κύπρου, του Ομίλου Προβληματισμού για τον
Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας μας. Το κίνημα για τον
εκσυγχρονισμό στην Ελλάδα έχει πάρει διαστάσεις μέσα
στην ελληνική κοινωνία και δεν περιορίζεται στα στενά
πλαίσια και όρια ενός μόνο πολιτικού χώρου, αλλά η
επιρροή του απλώνεται σε όλους τους πολιτικούς χώρους
και απευθύνεται άμεσα στην κοινωνία και το λαό, με
πυρήνες και πολυάριθμες κινήσεις πολιτών.
2. Ερμηνευτής και εκφραστής, αλλά και αυτός που σέρνει
το βαρύ φορτίο της υλοποίησης, στην πράξη, των ιδεών
του εκσυγχρονισμού στην Ελλάδα είναι ο πρωθυπουργός
και πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Κώστας Σημίτης. Η Ελλάδα έχει
ήδη μπει στην πορεία του εκσυγχρονισμού του κράτους
και της κοινωνίας της. Ένα τεράστιο έργο έχει
αναληφθεί από την ελληνική κυβέρνηση, για να οδηγηθεί
και να αντεπεξέλθει η χώρα στη σημερινή διεθνή
πραγματικότητα.
Η Ελλάδα φιλοδοξεί να διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο
στη σημερινή διεθνή πολιτική σκηνή, με κύρια
στρατηγική της την πολιτική για ισότιμη συμμετοχή στην
Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Η συμμετοχή της Ελλάδας στην
Οικονομική και Νομισματική Ενοποίηση (ΟΝΕ), μέχρι το
2001, αποτελεί κεντρικό στρατηγικό στόχο όχι μόνο
οικονομικής αλλά κυρίως πολιτικής σημασίας. Είναι
περίπου αναπόφευκτο η ΕΕ, στο μέλλον, να διαρθρωθεί
και να πάρει τη μορφή μιας οντότητας με δύο ή τρεις
ομόκεντρους κύκλους. Ο σκληρός πυρήνας, εκεί όπου θα
παίρνονται οι πολιτικές αποφάσεις, θα είναι στον πρώτο
κύκλο όπου θα βρίσκονται οι χώρες της ΟΝΕ. Η μη
συμμετοχή της χώρας στην ΟΝΕ θα σημαίνει οικονομική
αστάθεια, υψηλότερα επιτόκια, μεγαλύτερο πληθωρισμό,
ανεργία, χειροτέρευση των βιοτικών συνθηκών. Η
συμμετοχή στην ΕΕ και την ΟΝΕ είναι μέσο για
περισσότερο εισόδημα, περισσότερη απασχόληση. Η
προσπάθεια που έχει ξεκινήσει στην Ελλάδα απαιτεί στη
φάση αυτή σοβαρές θυσίες, την ίδια στιγμή που ο στόχος
της κυβέρνησης παραμένει το κράτος πρόνοιας. Η
κυβέρνηση έχει ξεκινήσει μια σοβαρή προσπάθεια που
στοχεύει:
- να
μετατρέψει ένα ευρύτατο παραγωγικό δυναμικό, που
λειτουργεί παραλυτικά για την υπόλοιπη οικονομία, σε
ένα βιώσιμο και δυναμικό πόλο ανάπτυξης,
- να
δημιουργήσει δομές λειτουργίας των δημόσιων
επιχειρήσεων που θα τις κάνουν ανταγωνιστικές, θα τις
μετατρέψουν σε πηγές πλεονάσματος, το οποίο θα ωφελεί
την κοινωνία και την οικονομία συνολικότερα,
- να
δημιουργήσει ένα δημόσιο τομέα τέτοιο, όπου ο χρήστης
να αισθάνεται ότι του παρέχονται σωστές και σύγχρονες
υπηρεσίες, ότι εξυπηρετείται, και ότι η φορολογική
συμβολή του κοινωνικού συνόλου γίνεται σεβαστή και
αξιοποιείται προς όφελός του.
Οι στόχοι
αυτοί είναι αναγκαίοι, είναι στρατηγικοί για την ανάπτυξη
της χώρας. Σε μακροπρόθεσμη βάση, η ισχυροποίηση της
ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας αποτελεί
κρίσιμο όρο της κοινωνικής ευημερίας.
Το κράτος πρόνοιας δεν είναι ούτε η συντήρηση συντεχνιακών
θυλάκων προνομιακής απομύζησης κοινωνικών πόρων ούτε
αποσκοπεί να καθηλώσει τους πολίτες σε κάποια βοηθήματα.
Το κράτος πρόνοιας έχει δύο σαφείς λειτουργίες?
εξασφαλίζει την υγεία και την ασφάλιση και τα βασικά αγαθά
της ζωής, σε όσους πραγματικά έχουν ανάγκη, αλλά
ταυτόχρονα έχει και μία αναπτυξιακή διάσταση. Αποσκοπεί
στην εξασφάλιση της απασχόλησης, τη διαρκή μετεκπαίδευση
του εργατικού δυναμικού, την παραγωγική και αποδοτική
ενεργοποίηση όλου του ανθρώπινου δυναμικού της κοινωνίας.
Το κοινωνικό κράτος, λοιπόν, δεν πρέπει να συγχέεται με το
κράτος παροχών.
3. Στο διεθνή και εξωτερικό τομέα η Ελλάδα, όπως και κάθε
χώρα, είναι αντιμέτωπη με το φαινόμενο της
παγκοσμιοποίησης. Η σημερινή παγκόσμια πολιτική σκηνή δεν
επιτρέπει ούτε άγνοια ούτε εφησυχασμό σε καμία χώρα, όσο
μεγάλη ή μικρή κι αν είναι. Η παγκοσμιοποίηση είναι μία
πραγματικότητα που ή την αντιμετωπίζεις δυναμικά ή πρέπει
να είσαι έτοιμος να καταβάλεις το σκληρό αντίτιμο του
αυτο-αποκλεισμού σου. Η χάραξη μιας εθνικής πολιτικής,
στις σημερινές συνθήκες, δεν εξασφαλίζεται με τη στάση του
απομονωτισμού. Το νέο μετα-ψυχροπολεμικό διεθνές σύστημα
που βρίσκεται σε διαμόρφωση, χωρίς ακόμη να έχει βρει την
ισορροπία του, έχει δείξει ότι καμία χώρα δεν μπορεί να
προχωρήσει μόνη της. Χρειάζεται να συμμετέχει σε
υπερεθνικά σχήματα, για να αντιμετωπίσει τις εξελίξεις της
παγκοσμιοποίησης. Η μοναχική πορεία οδηγεί σε πολιτική
απομόνωση και οικονομική αστάθεια.
Οι συζητήσεις, βεβαίως, στα πλαίσια της ΕΕ εντείνονται
γύρω από το πρότυπο της ευρωπαϊκής ενοποίησης, γύρω από τη
μορφή του, το περιεχόμενο της νέας Ευρώπης που
οικοδομείται. Και εδώ διαμορφώνονται πολλές απόψεις. Στο
χώρο τον προοδευτικό, του ευρωπαϊκού σοσιαλισμού,
επικρατεί προβληματισμός γύρω από το πώς θα συνδυαστεί
η ενίσχυση της οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας με
εναρμόνιση απέναντι στο πρότυπο της κοινωνικής προστασίας
του Ευρωπαίου πολίτη. Η ανεργία, το πρόβλημα της
απασχόλησης, του κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά και άλλα,
όπως της αειφόρου ανάπτυξης, της προστασίας του
περιβάλλοντος, της παιδείας, αποτελούν κεφαλαιώδη
προβλήματα και ζητήματα που συζητούνται αυτή τη στιγμή.
Είναι κοινή διαπίστωση για τα σοσιαλιστικά και
σοσιαλδημοκρατικά κόμματα ότι χρειάζεται μία ενίσχυση της
πολιτικής διάστασης της ευρωπαϊκής ενοποίησης και η
ανάδειξη μιας πολιτικής διακυβέρνησης στην Ευρώπη, που να
νομιμοποιεί πολιτικά και κοινωνικά τις απαραίτητες
μεταρρυθμίσεις.
Η ελληνική κυβέρνηση προωθεί το δικό της “μοντέλο” στην
Ευρώπη και συμμετέχει σ' αυτές τις συζητήσεις ενεργά.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα, όμως, επιδιώκει να παίξει ένα ρόλο
στην ειδικότερη γεωγραφική της περιοχή, στη Νοτιοανατολική
Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο, με στόχο την προώθηση
της ειρήνης, της σταθερότητας, της συνεργασίας ανάμεσα στα
κράτη και στους λαούς της περιοχής. Η Ελλάδα συμβαίνει να
είναι η πιο αναπτυγμένη χώρα στην περιοχή (οικονομικά,
πολιτικά, κοινωνικά) και έχει τη δυνατότητα να
διαδραματίσει ρόλο σταθεροποιητικού παράγοντα.
Είναι γνωστές οι σοβαρές πρωτοβουλίες της στα Βαλκάνια, η
παρέμβασή της τόσο σε διμερές όσο και διεθνές επίπεδο για
την άρση, πέρσι, του πολιτικού αδιεξόδου και την εκτόνωση
της κρίσης στη γειτονική Αλβανία, η οικονομική και
επιχειρηματική της παρουσία στην ευρύτερη περιοχή, η
συμβολή της στην προώθηση της Διαβαλκανικής Συνεργασίας,
με την πραγματοποίηση στην Κρήτη της Συνάντησης Κορυφής
των ηγετών των χωρών της Ν.Α. Ευρώπης. Στρατηγικό στόχο
για τη χώρα μας αποτελεί η ενσωμάτωση των χωρών της
Βαλκανικής στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και την ευρωπαϊκή
οικογένεια. Είναι, λοιπόν, καθοριστικής σημασίας οι
προοπτικές που διανοίγονται στο πλαίσιο της νέας
διεύρυνσης της ΕΕ.
Αλλά και ευρύτερα, στην Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα
επιδιώκει να παίξει ρόλο σταθεροποιητικού παράγοντα,
συμβάλλοντας στην προώθηση της ειρήνης και της συνεργασίας.
Στο πλαίσιο αυτό η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη οργανώσει
τρεις συναντήσεις Ισραηλινών και Παλαιστίνιων
προσωπικοτήτων στην Ελλάδα, για να συζητήσουν την
ειρηνευτική διαδικασία και τις προοπτικές της.
Η εξωστρεφής αυτή αντίληψη της διεθνούς πολιτικής είναι
αυτή που οδηγεί, σε τελευταία ανάλυση, στην ενίσχυση της
διεθνούς θέσης της χώρας που δημιουργεί συμμαχίες, ταύτιση
συμφερόντων και επιτρέπει πιο αποτελεσματικά και αξιόπιστα
την προώθηση των στόχων της εξωτερικής πολιτικής. “Στόχος
μας είναι η ισχυρή Ελλάδα”, υποστηρίζει ο Κώστας Σημίτης.
“Αυτό είναι το σύγχρονο περιεχόμενο στην έννοια του
πατριωτισμού”. Με μία τέτοια αντίληψη και ανοιχτή
προσέγγιση είναι που και τα εθνικά θέματα, το πρόβλημα της
Κύπρου, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις μπορούν να προωθηθούν
και να βρουν τις δίκαιες και σωστές λύσεις τους.
4. Η ελληνική εμπειρία, οι δυνατότητες και ο ρόλος της
κεντροαριστεράς αποτελούν κομμάτια της ευρύτερης συζήτησης
περί εκσυγχρονισμού που έχει ξεκινήσει διεθνώς και
ειδικότερα στον ευρωπαϊκό χώρο. Η συζήτηση αυτή, όπως
είναι φυσικό, είναι μία συζήτηση που γίνεται κυρίως στο
χώρο των δυνάμεων του ευρωπαϊκού σοσιαλισμού, της
σοσιαλδημοκρατίας, της αριστεράς γενικότερα. Είναι μία
συζήτηση που έχει ξεκινήσει και τώρα στην Κύπρο.
Η κατάρρευση του διπολισμού, η παγκοσμιοποίηση της
οικονομίας, αλλά και της γνώσης και της πληροφορίας έχουν
αλλάξει τη φυσιογνωμία του διεθνούς συστήματος. Έχουν
επιβάλει νέους όρους και προϋποθέσεις. Υπάρχει σκληρός
ανταγωνισμός, ανοιχτά σύνορα, ενώ διαμορφώνονται διάφοροι
κύκλοι πολιτικών και οικονομικών συστημάτων. (Οι ΗΠΑ, ως
μόνη πλέον υπερδύναμη, η Ευρω-Ατλαντική Συμμαχία και η ΕΕ
με νέο πολιτικό περιεχόμενο και ρόλο, η Άπω Ανατολή, ο
Τρίτος Κόσμος). Η νέα κατάσταση έχει φέρει πολλά θετικά,
πολλές προκλήσεις και ευκαιρίες αλλά ταυτόχρονα και πολλά
προβλήματα και ερωτηματικά. Η κατάρρευση του υπαρκτού
σοσιαλισμού οδήγησε στην αδυσώπητη μανία του καπιταλισμού
για απελευθέρωση της αγοράς. Η κατάρρευση της εσωτερικής
ενδο-εθνικής πειθαρχίας του κεφαλαίου, που είχε επιβάλει ο
εθνικός κρατικός παρεμβατισμός, είχε ως συνέπεια τη
μετανάστευση του κεφαλαίου εκεί όπου υπήρχαν φθηνά
προϊόντα, με σοβαρές επιπτώσεις στο επίπεδο της κοινωνικής
προστασίας. Έχουμε την αίσθηση ότι έχει επιβληθεί η
οικονομική πάνω στην πολιτική εξουσία. Μέσα σε αυτό το
περιβάλλον τίθενται τα ερωτήματα: Είμαστε στο τέλος της
Ιστορίας, όπως διακήρυξε ο Φουκουγιάμα, και των ιδεολογιών,
όπως έγραψε ο Κέννεντυ, ή απλώς βρισκόμαστε σε μία φάση
που δε συνιστά, όμως, απειλή, αλλά ένδειξη μετάβασης από
μία βάση προς μία καινούργια; Η κρίση είναι αρνητική, στο
βαθμό που η κοινωνία δεν έχει τη δύναμη ανανέωσης και
προσαρμογής και εμμένει στη στασιμότητα στο παρελθόν, όπου
κυριαρχούν οι δυνάμεις της συντήρησης.
Σ' έναν κόσμο που αλλάζει - όπως είναι ο σημερινός - με
τόσο δραματικές ταχύτητες, η ακινησία δεν ταιριάζει στην
πολιτική. Είσαι ετοιμόρροπος, όταν όλα αλλάζουν και
κινούνται γύρω σου και εσύ προσπαθείς να μείνεις ακίνητος.
Τα ερωτήματα τίθενται αδυσώπητα στο χώρο της
σοσιαλδημοκρατίας και των προοδευτικών δυνάμεων. Οι
δυνάμεις αυτές μπροστά στη νέα κατάσταση δρουν αμυντικά,
επιμένοντας στην επιστροφή στο παρελθόν ή επιδιώκουν να
ανασυντάξουν τον ιδεολογικό και θεωρητικό εξοπλισμό τους;
Ασφαλώς στο δεύτερο, αν θέλουν να επιβιώσουν και να δώσουν
λύσεις και απαντήσεις στα ερωτήματα της κοινωνίας. Η
σοσιαλδημοκρατία αποτελεί το συνεχιστή των μεγάλων
δημοκρατικών παραδόσεων, των φιλελεύθερων αστικών
επαναστάσεων. Η ελευθερία, η αλληλεγγύη, η
κοινωνία της ανεκτικότητας, η κοινοβουλευτική
δημοκρατία εμπεριέχονται στο δημοκρατικό σοσιαλισμό.
Σήμερα, όμως, καινούργιες αρχές προωθούνται? η ποιότητα
ζωής, ο πολιτισμός, η παιδεία, το περιβάλλον. Η νέα τάση
είναι οι “παραγωγικές σχέσεις” να μην αφορούν μόνο το
οικονομικό πλαίσιο αλλά ευρύτερα το περιβάλλον ζωής. Τα
νέα ρεύματα στο σοσιαλδημοκρατικό κίνημα είναι η
ενεργοποίηση συνειδητών δυνάμεων, με κέντρο τον άνθρωπο
και στόχο την κοινωνική δικαιοσύνη. Κατά το Ν. Μουζέλη, η
νεο-σοσιαλδημοκρατία “δε στοχεύει στην υπέρβαση του
καπιταλισμού αλλά στον εξανθρωπισμό του”. Η σύγχρονη
σοσιαλδημοκρατία δε συσπειρώνει μόνο την παραδοσιακή
εργατική τάξη, αλλά κινείται πιο πέρα, σε άλλες ομάδες
πληθυσμού, με ανησυχία και προβληματισμό γύρω από τις
αξίες στη μεταβιομηχανική εποχή, στην κοινωνία της
πληροφόρησης, της παγκόσμιας αγοράς, του ενός πια κόσμου.
Η προστασία του περιβάλλοντος, η προστασία της
εργασίας, η ανάπτυξη της υγείας, της
κοινωνικής πρόνοιας, η διαφύλαξη κοινών αξιακών
συστημάτων, η καταπολέμηση της ξενοφοβίας και του
ρατσισμού, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η
ισότητα των φύλων, ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου
είναι οι αρχές, πάνω στις οποίες οικοδομούνται νέοι
συνασπισμοί εξουσίας, που θα διασφαλίσουν την ανάπτυξη και
την κοινωνική συνοχή. Η νέα δημοκρατική σοσιαλιστική
αντίληψη θεωρεί την ύπαρξη κοινωνικών ανισοτήτων μειωτική
για όλους και την άρση τους θέμα συλλογικής ευθύνης.
Κλιμακώνει την ενίσχυση των κοινωνικά αδύνατων στρωμάτων,
μελετώντας προσεκτικά ποιοι έχουν πραγματικά ανάγκες και
λαμβάνοντας επιλεκτικά μέτρα με πιο εξειδικευμένους
στόχους. Παράλληλα θεωρεί ότι η άρση των ανισοτήτων πρέπει
να έχει τη μορφή δημιουργίας ίσων ευκαιριών και ευχερειών,
μάλλον, παρά της απευθείας διανομής αγαθών.
Σήμερα, ο ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί το προνομιακό πεδίο
της ανανέωσης, της δημιουργίας μιας νέας ευρωπαϊκής
σοσιαλιστικής παράταξης και πραγματικότητας.
5. Πώς τοποθετούνται, όμως, όλες αυτές οι ιδέες σε μια
χώρα, όπως είναι η Κύπρος, όπου η εισβολή και η κατοχή
έχουν αλλοιώσει την πολιτική, την οικονομική και κοινωνική
ζωή του νησιού και επικρέμαται ως θανάσιμη απειλή σε κάθε
κίνηση υπέρβασης; Εδώ, στην Κύπρο, οι αναλογίες με το τι
συμβαίνει στον ευρωπαϊκό χώρο είναι σχετικές και το μέτρο
σύγκρισης διαφορετικό.
Το εθνικό θέμα κυριαρχεί και δεσπόζει σε όλες τις
εκφάνσεις της ζωής της Κύπρου. Εν τούτοις, η κυπριακή
κοινωνία δεν μπορεί να παραμείνει απομονωμένη και
εσωστρεφής. Πρέπει και αυτή με τη σειρά της να
παρακολουθήσει τις διεθνείς εξελίξεις και τις
διαφοροποιήσεις που συντελούνται σε παγκόσμια κλίμακα. Η
δίνη των νέων δυναμικών απαιτεί νέες ιδέες, νέες μορφές
δράσης, μία νέα αντίληψη για το ρόλο της πολιτικής.
Η παγκοσμιοποίηση, το άνοιγμα των συνόρων σε όλους τους
τομείς προσδίδουν στην Κύπρο νέες δυνατότητες και νέες
ευκαιρίες να διαδραματίσει, παρ' όλο το μέγεθός της,
σημαντικό ρόλο στο γεωπολιτικό της σταυροδρόμι. Η Κύπρος
πρέπει να αναδειχθεί σε χώρο σταθερότητας, ειρήνης και
συνεργασίας στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου,
προσφέροντας και προωθώντας τον τομέα των υπηρεσιών, του
τουρισμού, του πολιτισμού και της παιδείας.
Η ευρωπαϊκή προοπτική και πορεία της Κύπρου υπήρξε μία
κεφαλαιώδους σημασίας στρατηγική επιλογή για το μέλλον του
νησιού, που θα αναδειχθεί καθοριστική και για την προώθηση
πολιτικής λύσης στο ζήτημα, σύμφωνα με τα ψηφίσματα και
τις αποφάσεις του ΟΗΕ αλλά και της ευρωπαϊκής έννομης
τάξης. Ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός, όμως, και η
μελλοντική ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ θα αποδειχθεί
ταυτόχρονα και η σημαντικότερη κίνηση για τον
εκσυγχρονισμό της κυπριακής κοινωνίας. Η προοπτική αυτή
δημιουργεί νέες συνθήκες, νέα δεδομένα, που θα επηρεάσουν
καθοριστικά και απόλυτα τη λειτουργία κάθε τομέα της
κυπριακής ζωής. Οι θεσμοί, η οικονομία, το κοινωνικό
πλαίσιο, η παιδεία, ο πολιτισμός θα προσαρμοστούν στα
ευρωπαϊκά πρότυπα και σ' ένα ευρωπαϊκό κεκτημένο. Μία
συνεχής μεταρρύθμιση θα δημιουργήσει νέα πρότυπα.
Το εθνικό θέμα μοιραία θα αντιμετωπισθεί μέσα από μία νέα
αντίληψη, όχι περιχαράκωσης σε εθνικιστικές και
ξεπερασμένες ιδεοληψίες αλλά μέσα από μία θετική
προσέγγιση κατοχύρωσης της νομιμότητας και των διεθνών
αρχών. Η ανοιχτή κοινωνία, οι συμμαχίες, η σωστή
στρατηγική θα επιτρέψουν μία άλλη προσέγγιση, που θα
ισχυροποιεί διεθνώς τις θέσεις και τα επιχειρήματα της
Κυπριακής Δημοκρατίας και του κυπριακού ελληνισμού.
Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει για τον εκσυγχρονισμό της
κυπριακής κοινωνίας και για τη σοσιαλδημοκρατία είναι
θετικά σημάδια μιας κοινωνίας που αναζητά το ρόλο και την
ταυτότητά της, μέσα σ' ένα νέο διεθνές περιβάλλον
ανταγωνισμού αλλά και συνεργασίας, προβλημάτων αλλά και
προκλήσεων. Η μεταψυχροπολεμική εποχή, το νέο διεθνές
σύστημα άλλαξε τους ρόλους και το περιεχόμενο των
αντιπαραθέσεων και προσέδωσε κάποια περιθώρια ελπίδας για
αλλαγή, που πρέπει να τα εκμεταλλευτούμε με κάθε τρόπο.
Κάτι τέτοιο, όμως, χρειάζεται μία νέα αντίληψη της
πολιτικής ζωής, μία πιο στενή αναφορά στα πραγματικά
προβλήματα και στα ευρωπαϊκά ρεύματα.
Τελειώνω, λέγοντας ότι η Κύπρος βρίσκεται σε μία καμπή. Η
γενιά, που γεννήθηκε και μεγάλωσε μετά τον αγώνα, καλείται
σήμερα να λύσει τα αδιέξοδα της εποχής εκείνης. Έχει τη
δυνατότητα, έχει την ευθύνη να δημιουργήσει το καινούργιο. |
